توحید .:. آثار و مقالات رضا صنعتی

توحید .:. آثار و مقالات رضا صنعتی

در بخشی از مطالب این سایت به بیان تاریخ شهرستان کازرون (به ویژه تاریخ معاصر آن) پرداخته شده است. این از آن روست که هم نویسنده اهل کازرون است و هم اثر در حال نگارش وی به موضوع «انقلاب اسلامی در کازرون» اختصاص دارد.

آخرین نظرات

۸ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «ولایت فقیه» ثبت شده است

 مباحثات: حجت‌الاسلام رضا صنعتی، از طلاب و دانش‌آموختگان جوان حوزه علمیه قم است و آثاری چون «مشروعیت آسمانی؛ ولایت فقیه در اندیشه سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی» و «گفتمان مصباح؛ گزارشی از زندگانی و مواضع علمی سیاسی آیت الله مصباح یزدی» از جمله تألیفات اوست. آخرین کتاب او با عنوان «هاشمی در سال ۸۸» که سال‌ها در انتظار کسب مجوز از دولت دهم بود، با سر کار آمدن دولت یازدهم مجوز چاپ گرفت و به‌صورت موفقی وارد بازار کتاب شد؛ به‌طوری که در ماه اول انتشار، به چاپ هفتم رسید. وی در این گفت‌وگوی اختصاصی با مباحثات، دو مبنای «مشروعیت، مقبولیت» و «مشروعیت تلفیقی» درباره‌ی نظریه‌ی ولایت فقیه را تبیین کرده است. 

امروز در فضای رسانه‌ای و ذهنی جامعه ما، دو نظریه درباره ولایت فقیه، برجسته‌تر است؛ یکی نظریه مبتنی بر رأی مردم و نظریه دیگر مبتنی بر نصب الهی ولی فقیه. سوال اینجاست که این دو نظریه، در واقعیت بیرونی و در فضای عملی، چه تمایزها و چه تفاوت‌هایی ایجاد می‌کنند؟ آیا اختیارات ولی فقیه در این دو نظریه متفاوت است؟ آیا مطلقه بودن ولایت فقیه در یکی هست و در دیگری نیست؟ در یک کلام ثمره عملی این نظریه‌ها چیست؟

بسم الله الرحمن الرحیم. ضمن تشکر از شما و زحماتی که می کشید. ابتدا تذکر چند نکته را لاز می دانم. اول اینکه شاید بهتر بود این مصاحبه را با برخی از فضلای برجسته ی حوزه انجام می دادیم. بنده تنها بر اساس علاقه  ام،  پی گیری و مطالعاتی در این رابطه داشته ام اما هستند بزرگانی که حرف های بیشتری برای گفتن داشته باشند. نکته ی دوم آن که منظور ما از ولایت فقیه، حکومت فقیه است. بنده معتقدم شاید اگر ما از اول از تغبیر حاکمیت فقیه استفاده می کردیم، بهتر بود تا بگوییم ولایت فقیه؛ چون ولایت، معانی مختلفی دارد. ولایت ائمه ابعاد گسترده‌ای دارد اما ولایت فقیه، فقط به منای حکمرانی فقیه است و معنایی غیر از این ندارد. وقتی ما در طول تاریخ تشیع، ولایت ائمه را با همه معانی گسترده‌اش شناخته‌ایم و امروز می‌گوییم ولایت فقیه، ممکن است برخی تصور کنند که فقیه همه آن ولایت‌های ائمه را هم دارد.

نکته سوم این که: بنده به اختلاف نظرهای علمی موجود در این عرصه واقفم اما جداً معتقدم دعوا و جدل‌هایی که در فضای سیاسی جامعه رخ می دهد، فراتر از نظریات علمی است. این دعواها بیستر به عرصه عمل برمی‌گردد و کمتر ناشی از اختلاف نظر علمی است. چرا؟ چون گاهی افرادی که در این زمینه صاحب نظرند، یا لااقل افرادی که جامعه درباره نظر آنها حساس است، در عرصه نظر و در کلیات مبانی اتفاق دارند؛ به عنوان نمونه گروهی از اصولگرایان مخالف آیت الله هاشمی در یک مقطع برای توجیه تهاجم خود به ایشان ادعا می کردند که وی مشروعیت الهی فقیه را قبول ندارد و صرفا طرفدار نظریه ی انتخاب مردمی است. این موضوع مدتها دغدغه اصلی برخی از رسانه های آنها بود. اما وقتی در سخنان آقای هاشمی دقت می‌کردیم، می دیدیم که او هم تصریح دارد بر اینکه مشروعیت فقیه از طرف خداست. اما او در کنار این مساله این نکته را نیز برجسته می کرد که تا مردم نخواهند، فقیه نمی‌تواند حاکمیت داشته باشد. آقای هاشمی تاکیدهای زیادی روی نقش مردم می‌کند، اما به هر حال مبنایش این است که مشروعیت فقیه در عصر غیبت از طرف خداست. (ر.ک: مشروعیت آسمانی، ویرایش دوم، صص 98-104) حتی در خطبه مشهور ۸۸ که در خطبه اول جایگاه رأی مردم در حکومت امام علی (ع) را مطرح کردند، تصریح می کند که پیامبر اکرم (ص) به امیرالمومنین (ع) فرمودند که شما از طرف خدا حاکم هستید. بعد هم این مبنا را مبنای  جمهوری اسلامی معرفی می کند. (ر.ک: هاشمی در سال 88، ویرایش دوم، صص 124) اینکه او می گوید: از طرف خدا حاکم هستید یعنی چه؟ یعنی مشروعیت از طرف خداست. اما تا مردم نخواستند، شما نمی‌توانید حکومت کنید. این نظریه آیت الله هاشمی است که برخی از آن به عنوان نظریه انتخاب یاد می کردند.

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۱۱ ارديبهشت ۹۵ ، ۱۸:۱۳

توضیح: متن حاضر مصاحبه‌ی ماهنامه نسیم بیداری با اینجانب درباره‌ی مشروعیت، حکومت و جمهوریت از نگاه آیت الله مصباح است. متأسفانه علی‌رغم تعهدی که داده شده بود، بخش‌هایی از این مصاحبه نیز در هفته نامه‌ی مذکور سانسور شده است. شما را به مطالعه متن کامل این مصاحبه دعوت می‌کنم. مواردی که حذف شده است را با رنگ آبی مشخص کرده ام.

 

رأی و نظر مردم چه جایگاهی در اندیشه سیاسی آیت الله مصباح دارد؟

آیت‌الله مصباح معتقد است که بدون رأی، همراهی و نظر مردم امکان تحقق حکومت اسلامی وجود ندارد. به عبارت دیگر، در زمان غیبت امام معصوم (عج) تنها فقیهی امکان حکومت دارد که علاوه بر برخورداری از ویژگی‌هایی که تحت عنوان نصب عام الهی فقها لحاظ شده است از مقبولیت مردمی و همراهی اکثریت افراد جامعه نیز برخوردار باشد.

 

تشکیل حکومت اسلامی از منظر مصباح یزدی منوط به خواست عمومی مردم جامعه است یا اگر فردی بتواند با قوه قاهره زمام امور یک جامعه را در اختیار بگیرد نیز بر او واجب است که این کار را انجام دهد و حکومت اسلامی برپا کند؟

آیت‌الله مصباح در موضوع تشکیل حکومت اسلامی و مبنای مشروعیت آن هیچ تفاوتی میان حکومت امام معصوم (ع) و فقیه جامع الشرایط، قائل نیست. تنها تفاوت آنها در این است که ائمه‌ی معصومین (ع) به «نصب خاص» مشخص شده‌اند. یعنی در مورد ائمه، افراد مشخصی از جانب خداوند متعال به عنوان ولی مردم معرفی شده‌اند. اما در مورد حاکمیت فقها تنها یک «نصب عام» وجود دارد و از شخص خاصی به عنوان حاکم نام برده نشدهاست؛ لذا از میان فقها، هر که از همراهی اکثریت مردم برخوردار شد او حاکم خواهد بود. به هر حال همچنان که امام علی(ع) و دیگر ائمه(ع) برای تشکیل حکومت متوسل به قوه‌ی قاهره نشدند، فقیه جامع الشرایط نیز نمی‌تواند با زور تشکیل حکومت بدهد. البته مبارزه‌ فکری و سیاسی برای همراه کردن اکثریت مردم با حاکمیت الهی ولو اینکه همراه با خطرات جانی برای خود و یا دیگران باشد، را نمی‌توان توسل به قوه‌ی قاهره دانست. همچنان که در مقاطعی از تاریخ ائمه (ع) و یا در قیام امام خمینی (ره) شاهد این نوع اقدامات بودیم.

۱ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۵ آذر ۹۳ ، ۱۱:۳۰

بررسی موضوعات و مباحث «ولایت فقیه» در اندیشه سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی در کتابی با عنوان «مشروعیت آسمانی» از سوی انتشارات روزنامه جمهوری اسلامی منتشر شد.

به گزارش خبر آنلاین به نقل از روابط عمومی مرکز پخش کتاب های علوم اسلامی و انسانی پکتا، «مشروعیت آسمانی» نوشته رضا صنعتی به بیان سیر تاریخی مباحث و مجادلاتی که از سال 1383 تاکنون درباره ولایت فقیه از منظر آیت الله هاشمی رفسنجانی رخ داده اند، توجه دارد.

این نوشتار همچنین تبیین و پاسخگویی علمی به نقدهای منتشر شده در هفته نامه پرتو سخن و برخی دیگر از نشریات هم سو با آن درباره جایگاه ولایت فقیه در اندیشه سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی را در دیگر رویکردهای تالیفی خود مدنظر دارد.

در بخشی از معرفی این اثر آمده است:  «بحث از منشا مشروعیت حکومت در نظام اسلامی از جمله مهم ترین مباحث علمی است که نه تنها به عرصه  مجادلات سیاسی وارد گشته، بلکه حتی از آن به عنوان موضوعی برای جناح بندی های سیاسی نیز استفاده شده است. این مساله گرچه از آغازین سال های پیروزی انقلاب اسلامی ایران مورد بحث و مناقشه قرار گرفته است، اما در سال های حاکمیت اصلاح طلبان بر مدیریت اجرایی کشور شدتی مضاعف یافت که نمونه هایی از این مجادلات را در نوع برخورد آنها با دیدگاه ها می توان پی گرفت.»

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۲۶ دی ۸۸ ، ۱۰:۲۱

روزنامه جمهوری اسلامی: کتاب مشروعیت آسمانی توسط انتشارات روزنامه جمهوری اسلامی منتشر شد. این کتاب به بررسی ولایت فقیه در اندیشه سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی پرداخته است .

« مشروعیت آسمانی » که به قلم رضا صنعتی نگاشته شده از یک سو به بیان سیر تاریخی مباحث و مجادلاتی که از سال 1383 تاکنون درباره ولایت فقیه رخ داده پرداخته و از سوی دیگر تبیین و پاسخ گویی علمی نقدهای منتشر شده در برخی نشریات درباره جایگاه ولایت فقیه در اندیشه سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی را عهده دار است .

خواننده همچنین با مطالعه این کتاب ضمن آشنایی با نظریه های مختلف درباره ولایت فقیه و مشروعیت حکومت و تفاوت های موجود در این نظریه ها با اصطلاحات علمی هر کدام از آنها نیز به خوبی آشنا خواهد شد.

«مشروعیت آسمانی» در 204 صفحه در قطع رقعی با قیمت 2 هزار تومان منتشر شده است . این کتاب را می توانید از نمایندگی های روزنامه جمهوری اسلامی در مراکز استانها و پخش پکتا (تهران 88940303 ) بوستان کتاب (قم 7 ـ7742155 ) و کلبه شروق (قم 7736424 ) تهیه نمائید .

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۹ آذر ۸۸ ، ۱۱:۵۹
۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۱۵ آبان ۸۸ ، ۱۶:۰۰

حضرت امام خمینى(قدس سره) بارها بر این مسئله که در صورت تشکیل حکومت توسط فقیه عادل مردم موظف به اطاعت از او بوده و مشروعیت هر نهاد و مقام دولتى، منوط به تأیید ولى فقیه است، تأکید کرده‌اند. ایشان در کتاب حکومت اسلامى خود مى‌فرمایند:

«اگر فرد لایقى که داراى این دو خصلت [آگاهى به قانون الهى و عدالت] باشد، به پاخاست و تشکیل حکومت داد، همان ولایتى را که حضرت رسول اکرم (صلى الله علیه وآله) در امر اداره‌ى جامعه داشت، دارا مى‌باشد، و بر همه‌ى مردم لازم است که از او اطاعت کنند.(1) این توهم که اختیارات حکومتى رسول اکرم (صلى الله علیه وآله) بیشتر از حضرت امیر (علیه السلام) بود، یا اختیارات حکومتى حضرت امیر(علیه السلام) بیش از فقیه است، باطل و غلط است. البته فضایل رسول اکرم (صلى الله علیه وآله) بیش از همه‌ى عالم است و بعد از ایشان، فضایل حضرت امیر (علیه السلام) از همه بیشتر است، لکن زیادى فضایل معنوى، اختیارات حکومتى را افزایش نمى‌دهد».(2)
 
ایشان همچنین با یکسان معرفى کردن ولایت فقیه و ولایت پیامبراکرم (صلى الله علیه وآله) مى‌فرمایند:
 
«قضیه‌ى ولایت فقیه یک چیزى نیست که مجلس خبرگان ایجاد کرده باشد. ولایت فقیه یک چیزى است که خداى تبارک و تعالى درست کرده است. همان ولایت رسول الله (صلى الله علیه وآله) است. اینها از ولایت رسول الله (صلى الله علیه وآله) هم مى‌ترسند».(3)
۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۲۶ مهر ۸۸ ، ۲۳:۱۸

بحث از منشأ مشروعیت حکومت‏ها و بخصوص حکومتِ مبتنى بر ولایت فقیه از جمله مهم‏ترین مباحثى است که مى‏بایست مورد تبیین و بررسى قرار گیرد.

نگارنده به همین مناسبت پیش از این در مقاله‏اى مفصل در روزنامه‌ی جمهورى اسلامى به تبیین این موضوع از دیدگاه آیت‏الله هاشمى رفسنجانى پرداخت.(1)

آقاى هاشمى نیز در مصاحبه‏‌اى که فصل‏نامه حکومت اسلامى به مناسبت نزدیکى انتخابات خبرگان رهبرى با ایشان داشت، به برخى از پرسش‏هاى مطرح درباره‌ی منشأ مشروعیت ولایت فقیه، مجلس خبرگان رهبرى و... پاسخ گفت. این مصاحبه مى‏توانست پایانى بر مناقشات اخیر در مسایلى چون دیدگاه وى درباره مشروعیت ولایت فقیه باشد اما متأسفانه باز هم برخى از گروه‏ها بى‏توجه به سخنان ایشان بر طبل لجاجت و تعصب کوبیده و در آخرین اقدام خود در هفته نامه «پرتو سخن» و فصل‏نامه «فرهنگ پویا» و برخى از سایت‏هاى اینترنتى، ایشان را متهم به نفى نظریه‌ی «انتصاب» و حمایت از نظریه «انتخاب» کردند! هفته نامه «پرتو سخن» در این باره چنین نوشت:

«ایشان[آقاى هاشمى رفسنجانى] در آن گفتگو، از نظریه‌ی «انتخاب» ولى‏فقیه دفاع مى‏کند و دیدگاه «انتصاب» را مورد نقد قرار مى‏دهد. مهم‏ترین نکته‏اى که در عرصه‌ی نقد بر آن بیانات باید بدان پرداخت، تضاد گفتارى آغاز و پایان مصاحبه و متغایر بودن نگاه آقاى هاشمى رفسنجانى با نظرات حضرت امام خمینى (رضوان الله تعالى علیه) در باب ولایت فقیه است.»(2)

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۱۵ دی ۸۵ ، ۱۹:۵۵

مقدمه

در فلسفه‌ی سیاست، بحث از مشروعیت و حقانیت هر حکومتی از کلیدی‌ترین و مهم‌ترین مباحث است، از این رو اندیشمندان و تئوری پردازان نظام‌های مختلف سیاسی ناگزیر به بحث درباره‌ی آن هستند. اسلام نیز به عنوان یک نظام سیاسی از این قاعده مستثنی نیست اما این بحث نیز همانند بسیاری از مباحث دیگر، دست‌‌خوش اختلاف نظرهایی شده است. این‌که دین اسلام حکومت را مخصوص به فقها دانسته یا آن را به مردم واگذار کرده است و اینکه در صورت اختصاص حکومت به فقها (در عصر غیبت) ملاک تنها نصب الهی است و یا تلفیقی از نصب الهی و رأی مردم، مسأله‌ای است که در سال‌های اخیر مورد چالش گروه‌ها و شخصیت‌های علمی و سیاسی قرار گرفته و از این رهگذر اختلافات علمی میان متفکرین و اسلام‌شناسان بزرگ، در سطح رسانه‌ها و افکار عمومی انعکاس یافته است.

شخصیت‌هایی چون امام خمینی(ره)، آیت الله جوادی آملی، آیت الله مصباح یزدی و بسیاری دیگر از فقهای گذشته و معاصر منشأ حکومت فقیه را تنها و تنها بر اساس نصب عام فقها از جانب خداوند دانسته و رأی مردم را به عنوان عاملی برای تحقق و عینیت بخشیدن به این حکومت (مقبولیت) ارزیابی می‌کنند.

گروه دیگری از فقهای معاصر، منشأ دینی حکومت فقها را تلفیقی از صلاحیت نفس الامری فقها (بر اساس نصب عام الهی) به علاوه‌ی ضمیمه شدن رأی و نظر مردم می‌دانند. به عبارت دیگر این گروه رأی مردم را افزون بر مقبولیت بخشی به حکومت جزء دخیل در شرعی بودن آن ارزیابی می‌کنند. شخصیت‌هایی چون آیت الله منتظری(1)، آیت الله مکارم شیرازی(2)، آیت الله مشکینی‌(3)و برخی دیگر از فقهای معاصر از این نظریه دفاع می‌کنند.

در کنار این دو گروه از فقها برخی دیگر از شخصیت‌های غالباً سیاسی را می‌توان نام برد که تنها عامل حقانیت حکومت را رأی و نظر مردم دانسته و مسأله‌ی نصب عام فقها برای حکومت را به هیچ وجه قبول ندارند. شخصیتی چون محمد مجتهد شبستری از جمله‌ی این افراد است.(4)

اما آنچه این مقاله در صدد بررسی آن است پاسخ به این پرسش است که نظر آیت الله هاشمی رفسنجانی - به عنوان شخصیتی که اجتهاد و تفکر بالای اسلامی وی مورد تأیید مقام معظم رهبری قرار گرفته(5)- درباره‌ی منشأ حکومت فقها کدام یک از سه نظریه‌ی مذکور است؟!

۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۱۲ مهر ۸۵ ، ۰۶:۲۴